Kolejna bardzo cenna analiza, uzasadniającą także zasadność i celowość niniejszego tematu, pro publico bono rownież. Jakość prawnej analizy i sposób procedowania oraz końcowe oceny procesowe działań naszych Kolegów będą miały charakter prejudykatu dla wszystkich funkcjonariuszy pozostających w służbie, zmuszonych przez sytuację użyć broni służbowej bądź ją wykorzystać w robocie.
Zamachowiec zmarł. Za chwilę skrajna lewica i propalestyńskie ugrupowania zaczną wrzeszczeć że policjant nadużył uprawnień wykonując wyrok na leżący terroryscie poprzez oddawanie strzałów z bliska do leżącego i nieuzbrojonego ( jak się wydaje?) napastnika. Uporządkujmy więc fakty i okoliczności.
Nagrania (m.in. zweryfikowane przez media) pokazują policjanta podchodzącego do leżącego napastnika, oddającego serię strzałów (ok. 6–7) z bliska, a następnie samego upadek/osłabienie z powodu ran. Broń napastnika leżała w pobliżu. Policjant działał w sytuacji, w której sam był już ciężko ranny, bez natychmiastowego wsparcia, z ryzykiem utraty przytomności wskutek utraty krwi.
Użycie broni palnej przez policję reguluje ustawa o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (art. 45 i nast.). Broń można użyć, gdy środki przymusu bezpośredniego są niewystarczające lub niemożliwe do zastosowania, m.in.:
• w celu odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu na życie, zdrowie lub wolność policjanta lub innej osoby albo przeciwdziałania czynnościom zmierzającym bezpośrednio do takiego zamachu;
• przeciwko osobie, która nie podporządkowuje się wezwaniu do porzucenia broni lub innego niebezpiecznego narzędzia stanowiącego zagrożenie.
Dodatkowo działa kontratyp obrony koniecznej (art. 25 k.k.) oraz stan wyższej konieczności. Policjant w trakcie wykonywania obowiązków służbowych korzysta z uprawnień ustawowych, a ocena legalności uwzględnia realia dynamicznej sytuacji, a nie „idealny” ogląd z dystansu. Sąd Najwyższy i doktryna podkreślają zasadę subsydiarności (broń jako ostateczność), ale w przypadku aktywnego, uzbrojonego sprawcy masowego ataku próg jest niższy.
Ocena konkretnej sytuacji:
• Zagrożenie nie ustało automatycznie z momentem, gdy napastnik leżał. Miał on właśnie dokonać masakry, był uzbrojony (broń w zasięgu), działał celowo i z determinacją. „Leżący” nie oznacza „zneutralizowany” – zwłaszcza przy ranach, które nie muszą natychmiast unieruchamiać. Ryzyko, że sięgnie po broń, dobije rannego policjanta i będzie kontynuował atak (w centrum miasta, z potencjalnie kolejnymi ofiarami), było realne i poważne. Policjant musiał brać to pod uwagę w ułamkach sekundy.
• Stan policjanta. Ciężkie rany, upływ krwi, samotność, brak natychmiastowego wsparcia, ryzyko utraty przytomności – to klasyczna sytuacja, w której konieczne jest szybkie i zdecydowane wyeliminowanie zagrożenia. Nie można oczekiwać, że ranny funkcjonariusz będzie „delikatnie” zabezpieczał sprawcę, ryzykując własną śmierć i dalsze ofiary. To nie jest sytuacja spokojnego aresztowania po zakończonym zagrożeniu.
• Cel i proporcjonalność. Strzały służyły neutralizacji bezpośredniego zagrożenia życia (własnego i potencjalnych ofiar), a nie „egzekucji” czy zemście. W realiach aktywnego terrorysty z bronią długą i amunicją w pojeździe, kilkukrotne strzały z bliska w celu upewnienia się o unieszkodliwieniu mieszczą się w dopuszczalnej intensywności. Gen. Roman Polko (były dowódca GROM) publicznie wskazywał, że ranny policjant neutralizował zagrożenie z poświęceniem, bo sprawca nadal mógł sięgnąć po broń.
Formalna ocena należy do prokuratury i ewentualnie sądu (śledztwo obejmuje m.in. okoliczności użycia broni). Jednak z dostępnych faktów i nagrań wynika, że nie doszło do przekroczenia uprawnień w sensie nadużycia – wręcz przeciwnie: działanie było konieczne, by zakończyć zamach. Krytyka „strzałów do leżącego” ignoruje dynamikę, obrażenia policjanta i charakter sprawcy. W podobnych przypadkach (aktywny shooter / terrorysta) standardem jest kontynuowanie użycia siły aż do pełnej neutralizacji zagrożenia.
Podsumowując: w tych realiach strzały były uzasadnione koniecznością ochrony życia. Policjant działał w granicach prawa i obowiązku, w warunkach ekstremalnego zagrożenia.